شاید در خانواده شما هم چنین فضایی حاکم باشد: تمام توجه و انرژی صرف «مشکل» یک نفر شده است؛ نوجوان سرکشی که قوانین را زیر پا میگذارد، کودکی که اضطراب شدید دارد، یا والدی که درگیر افسردگی است. به نظر میرسد اگر فقط آن یک نفر «درست» شود، همه چیز حل خواهد شد. اما اغلب، اینطور نیست. گاهی اوقات، فردی که بیشترین علائم را نشان میدهد، در واقع زنگ خطری برای کل خانواده است.
مشاوره خانواده یا خانوادهدرمانی، رویکردی متفاوت را در پیش میگیرد. این رویکرد به جای تمرکز بر یک فرد به عنوان «مشکل»، به خانواده به عنوان یک سیستم خانواده۱ نگاه میکند؛ سیستمی که در آن رفتارها، احساسات و الگوهای ارتباطی هر عضو، بر روی دیگران تأثیر مستقیم دارد. هدف، پیدا کردن مقصر نیست، بلکه درک و تغییر «رقص» یا الگوی ناکارآمدی است که همه اعضای خانواده ناخواسته در آن شرکت میکنند.
نگاه سیستمی به خانواده: فراتر از یک فرد
تصور کنید خانواده یک آویز متحرک (موبایل) است که بالای تخت نوزاد آویزان است. اگر یکی از اجزای آن را بکشید یا حرکت دهید، تمام اجزای دیگر نیز به حرکت در میآیند تا به یک تعادل جدید برسند. خانواده نیز دقیقاً همینطور عمل میکند. در این دیدگاه، فردی که به عنوان بیمار مُعرّف۲ شناخته میشود، اغلب کسی است که فشارها و تنشهای پنهان در کل سیستم را به نمایش میگذارد. [۱]
بنابراین، به جای آنکه بپرسیم «چرا این فرزند اینقدر پرخاشگر است؟»، خانوادهدرمانگر میپرسد: «این پرخاشگری چه نقشی در خانواده ایفا میکند؟ چه چیزی در الگوهای ارتباطی ما باعث تداوم این رفتار میشود؟» این تغییر زاویه دید، فشار را از روی یک نفر برمیدارد و مسئولیت تغییر را بین تمام اعضا توزیع میکند. خانواده یاد میگیرد که برای حفظ همایستایی۳ یا تعادل خود، نیاز به الگوهای سالمتری دارد.
خانوادهدرمانی برای چه مسائلی مناسب است؟
مشاوره خانواده میتواند برای طیف وسیعی از چالشها مفید باشد، زیرا تقریباً هیچ مشکلی وجود ندارد که بر روابط خانوادگی تأثیر نگذارد و از آن تأثیر نپذیرد. برخی از رایجترین دلایل مراجعه به خانوادهدرمانی عبارتند از:
تعارضات والد و فرزندی
چه درگیری با یک نوجوان بر سر استقلال باشد، چه چالشهای رفتاری یک کودک دبستانی، خانوادهدرمانی به والدین و فرزندان کمک میکند تا از موضع جنگ قدرت خارج شوند و به زبان یکدیگر گوش دهند. هدف، ایجاد قوانین روشن، مرزهای سالم و ارتباطی مبتنی بر احترام متقابل است.
مواجهه با بحرانهای زندگی
اتفاقاتی مانند بیماری جدی یکی از اعضا، از دست دادن شغل، سوگ و داغداری، یا طلاق، کل سیستم خانواده را تحت فشار قرار میدهد. خانوادهدرمانی فضایی را فراهم میکند تا اعضا بتوانند احساسات خود را به شیوهای سالم ابراز کنند، از یکدیگر حمایت کنند و با هم برای سازگاری با شرایط جدید تلاش کنند. در چنین شرایطی، ممکن است خدمات تکمیلی مانند مشاوره طلاق نیز مفید باشد.
در جلسات خانوادهدرمانی کلینیک تسکین روان چه میگذرد؟
جلسات خانوادهدرمانی معمولاً فعال و پویا هستند. درمانگر صرفاً به حرفها گوش نمیدهد، بلکه الگوهای ارتباطی شما را در همان لحظه مشاهده میکند. او ممکن است از شما بخواهد که نقشهایتان را تغییر دهید، مستقیماً با یکدیگر صحبت کنید، یا تمرینهای ارتباطی خاصی را انجام دهید. هدف این است که:
- قوانین نانوشته و نقشهای پنهان در خانواده را آشکار کنید.
- نقاط قوت و منابع خانواده را شناسایی و تقویت نمایید.
- به هر یک از اعضا کمک کنید تا نیازها و احساسات خود را به وضوح بیان کند.
- راههای جدید و سازندهتری برای حل مسئله و تصمیمگیری مشترک ایجاد کنید.
در این فرآیند، ممکن است مشخص شود که زیرسیستم والدین (رابطه زن و شوهر) نیاز به توجه ویژهای دارد که در این صورت، جلسات زوجدرمانی میتواند به عنوان مکمل پیشنهاد شود. [۲]
جمعبندی
خانواده میتواند بزرگترین منبع حمایت و عشق باشد، اما گاهی به منبع اصلی درد و تنش نیز تبدیل میشود. مشاوره خانواده این حقیقت را به رسمیت میشناسد که مشکلات فردی اغلب در بستر روابط خانوادگی شکل میگیرند و در همان بستر نیز میتوانند بهبود یابند. این رویکرد، به جای تمرکز بر ضعفهای یک نفر، بر توانمندسازی کل خانواده به عنوان یک واحد منسجم تمرکز دارد.
با شرکت در خانوادهدرمانی، شما نه تنها به یک عضو کمک میکنید، بلکه به کل خانواده فرصت میدهید تا سالمتر، قویتر و صمیمیتر شود. این یک سرمایهگذاری برای ایجاد محیطی است که در آن همه اعضا میتوانند رشد کنند، احساس امنیت کنند و بهترین نسخه خود باشند.
دعوت به مشاوره و خودشناسی: وقتی آرامش از خانه رفته است
اگر احساس میکنید فضای خانهتان پرتنش است، گفتگوها به راحتی به مشاجره ختم میشود، یا فاصلهای عمیق بین اعضای خانواده ایجاد شده است، لازم نیست این وضعیت را به تنهایی تحمل کنید. این الگوهای فرسایشی قابل تغییر هستند. صحبت با یک خانوادهدرمانگر در کلینیک تسکین روان میتواند به شما کمک کند تا ریشه مشکلات را درک کرده و راههای جدیدی برای برقراری ارتباط و بازگرداندن آرامش به خانه پیدا کنید.
تماس با تسکین روان برای رزرو وقت مشاورهبرای برداشتن اولین قدم به سوی خانوادهای سالمتر و شادتر، میتوانید همین امروز با ما تماس گرفته و یک جلسه ارزیابی اولیه را هماهنگ کنید.
دعوت به تعامل: چالش اصلی خانواده شما چیست؟
بسیاری از خانوادهها با چالشهای مشابهی روبرو هستند، از مشکلات ارتباطی گرفته تا مدیریت رفتار نوجوانان. بزرگترین چالش ارتباطی در خانواده شما چیست؟ به اشتراک گذاشتن تجربیاتتان در بخش نظرات میتواند برای دیگران راهگشا باشد. اگر این مطلب را مفید یافتید، آن را برای خانوادههای دیگری که ممکن است به آن نیاز داشته باشند، ارسال کنید.
سوالات متداول
آیا باید تمام اعضای خانواده در جلسات حضور داشته باشند؟
الزاماً خیر. هرچند حضور همه اعضا میتواند مفید باشد، اما گاهی جلسات با حضور بخشی از خانواده (مثلاً والدین و یک فرزند) یا حتی فقط والدین شروع میشود. مشاور بر اساس شرایط خاص شما، بهترین ساختار را برای جلسات پیشنهاد خواهد داد.
اگر یکی از اعضای خانواده همکاری نکند، آیا مشاوره بیفایده است؟
خیر. در رویکرد سیستمی، تغییر در یک بخش از سیستم میتواند کل آن را تحت تأثیر قرار دهد. حتی اگر فقط چند عضو خانواده در جلسات شرکت کنند، با یادگیری الگوهای ارتباطی جدید، میتوانند تغییرات مثبتی در کل خانواده ایجاد کنند.
آیا خانوادهدرمانی به معنی مقصر دانستن والدین است؟
اصلاً. هدف خانوادهدرمانی پیدا کردن مقصر نیست، بلکه شناسایی الگوهای ناکارآمد و تغییر آنهاست. این رویکرد به جای سرزنش، بر توانمندسازی خانواده برای ایجاد راهحلهای مشترک و بهبود روابط تمرکز دارد.
واژهنامه
- سیستم خانواده (Family System): نگرشی که خانواده را به عنوان یک واحد یکپارچه و به هم پیوسته در نظر میگیرد که در آن اعضا بر یکدیگر تأثیر متقابل دارند. در این دیدگاه، رفتار یک فرد را تنها در بستر کل سیستم خانواده میتوان درک کرد.
- بیمار مُعرّف (Identified Patient - IP): عضوی از خانواده که به عنوان فرد «مشکلدار» یا «بیمار» به درمان آورده میشود. در خانوادهدرمانی، علائم این فرد اغلب بازتابی از یک اختلال یا تنش در کل سیستم خانواده در نظر گرفته میشود.
- همایستایی (Homeostasis): تمایل طبیعی یک سیستم (از جمله خانواده) برای حفظ ثبات و تعادل و مقاومت در برابر تغییر. گاهی خانوادهها حتی الگوهای ناکارآمد را حفظ میکنند تا از آشفتگی ناشی از تغییر جلوگیری کنند.
منابع
- Minuchin, S., & Fishman, H. C. (2004). Family Therapy Techniques. Harvard University Press.
- Bowen, M. (1994). Family Therapy in Clinical Practice. Jason Aronson.
- American Association for Marriage and Family Therapy. (n.d.). About Marriage and Family Therapists. AAMFT.org.
این مطلب جایگزین تشخیص یا درمان حرفهای نیست.
برای تصمیمهای پزشکی با متخصص مشورت کنید.
