تجربههای دشوار و آسیبزا میتوانند پایههای احساس امنیت ما در جهان را به لرزه درآورند. وقتی رویدادی فراتر از ظرفیت تحمل ما رخ میدهد، ممکن است ذهن و بدن ما در حالت «هشدار دائمی» باقی بمانند. حتی پس از گذشت ماهها یا سالها، ممکن است همچنان با یادآوریهای ناخواسته، کابوسها، بیقراری و احساس جدایی از دیگران دست و پنجه نرم کنیم. این وضعیت، که به آن تروما۱ گفته میشود، یک واکنش طبیعی به یک موقعیت غیرطبیعی است. مهم است بدانید که این پاسخها نشانه ضعف نیستند، بلکه تلاش سیستم عصبی شما برای بقا هستند. خبر خوب این است که بهبودی ممکن است و شما میتوانید یاد بگیرید که چگونه دوباره احساس امنیت و کنترل را در زندگی خود بازسازی کنید.
تروما چیست و چگونه به PTSD منجر میشود؟
تروما صرفاً خود رویداد آسیبزا نیست، بلکه پاسخی است که سیستم عصبی ما به آن رویداد میدهد. وقتی با تهدیدی جدی روبرو میشویم، مغز ما برای بقا به حالت جنگ، گریز یا انجماد میرود. در حالت عادی، پس از رفع خطر، سیستم عصبی به حالت آرامش بازمیگردد. اما در برخی افراد، این سیستم در حالت هشدار «گیر میکند». وقتی این علائم برای بیش از یک ماه ادامه یابند و عملکرد روزمره فرد را مختل کنند، ممکن است تشخیص اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)۲ مطرح شود.
علائم کلیدی اختلال استرس پس از سانحه
علائم PTSD معمولاً در چهار دسته اصلی طبقهبندی میشوند:
- تجربه مجدد و ناخواسته (Re-experiencing): فلشبکها، کابوسها و یادآوریهای مزاحمی که فرد احساس میکند دوباره در حال تجربه آن رویداد است.
- اجتناب (Avoidance): تلاش برای دوری از افراد، مکانها، افکار یا احساساتی که یادآور تروما هستند.
- تغییرات منفی در خلق و خو و شناخت: احساسات منفی مداوم مانند ترس، خشم یا گناه، از دست دادن علاقه به فعالیتها، و احساس جدایی از دیگران.
- برانگیختگی و واکنشپذیری بیش از حد (Hyperarousal): گوش به زنگ بودن دائمی، تحریکپذیری، مشکلات تمرکز و واکنشهای از جا پریدن exagerated.
چرا بدن و ذهن در حالت هشدار باقی میمانند؟
پس از یک تجربه تروماتیک، مغز ممکن است در تشخیص بین خطر واقعی و محرکهای بیخطر دچار مشکل شود. به همین دلیل، یک صدای بلند ناگهانی، یک بوی خاص یا حتی یک موقعیت اجتماعی میتواند سیستم عصبی را فعال کرده و واکنشهای شدیدی را برانگیزد، گویی که خطر اصلی دوباره در حال وقوع است. این وضعیت بسیار فرسایشی است و میتواند بر روابط، کار و سلامت جسمی فرد تأثیرات عمیقی بگذارد. تلاش برای سرکوب این واکنشها معمولاً نتیجه معکوس میدهد و باعث تشدید علائم میشود.
مسیر بهبودی در کلینیک تسکین روان: درمان تروما-آگاه چگونه کار میکند؟
درمان تروما با رویکردهای درمانی معمولی متفاوت است. در اینجا، اولویت اصلی ایجاد یک محیط امن و قابل اعتماد است. رویکرد مراقبت تروما-آگاه (Trauma-Informed Care)۳، سنگ بنای کار ما در کلینیک تسکین روان است. [۱] این به آن معناست که ما میدانیم شما چه مسیر دشواری را طی کردهاید و با صبر، احترام و همدلی شما را همراهی میکنیم.
ایجاد امنیت به عنوان اولین قدم
قبل از هر چیز، شما یاد میگیرید که چگونه سیستم عصبی خود را آرام کنید و احساس امنیت را در بدن خود دوباره برقرار سازید. این کار از طریق تکنیکهای تنفس، ذهنآگاهی و تمرینات زمینیسازی (grounding) انجام میشود. تا زمانی که شما احساس امنیت و کنترل نکنید، وارد مراحل بعدی درمان نخواهیم شد.
پردازش خاطرات به شیوهای امن
پس از ایجاد ثبات، فرآیند پردازش خاطرات تروماتیک به شیوهای کنترلشده آغاز میشود. هدف، بازگویی مکرر جزئیات دردناک نیست، بلکه کمک به مغز برای دستهبندی این خاطرات به عنوان «اتفاقی که در گذشته رخ داده و تمام شده است» میباشد. رویکردهای مبتنی بر شواهد مانند درمان شناختی-رفتاری متمرکز بر تروما (TF-CBT) و حساسیتزدایی و پردازش مجدد از طریق حرکات چشم (EMDR) از جمله روشهایی هستند که به این فرآیند کمک میکنند.
جمعبندی
بهبودی از تروما یک سفر است، نه یک مسابقه. این سفر نیازمند شجاعت، صبر و حمایت تخصصی است. شما مجبور نیستید با سایههای گذشته به تنهایی زندگی کنید. درمان تروما به شما کمک میکند تا از حالت بقا خارج شده و به حالت زندگی بازگردید. با پردازش امن تجربیات گذشته و یادگیری مهارتهای جدید، میتوانید احساس امنیت را در درون خود بازسازی کنید، روابط معناداری برقرار کرده و دوباره از زندگی لذت ببرید. به یاد داشته باشید، زخمهای شما داستان قدرت و تابآوری شما هستند، نه نقطه ضعف شما.
دعوت به مشاوره و خودشناسی: وقتی گذشته، زمان حال شما را رها نمیکند
اگر احساس میکنید که یک تجربه دشوار گذشته همچنان بر زندگی امروز شما سایه افکنده و آرامش را از شما گرفته است، برداشتن قدم اول برای دریافت کمک میتواند بسیار دشوار اما حیاتی باشد. در کلینیک تسکین روان، ما فضایی امن، محرمانه و تروما-آگاه را برای شما فراهم میکنیم تا بتوانید با راهنمایی یک متخصص، مسیر بهبودی و بازسازی احساس امنیت را آغاز کنید.
تماس با تسکین روان برای رزرو وقت مشاورهشما مجبور نیستید این بار را به تنهایی به دوش بکشید. برای شروع سفر بهبودی خود با ما تماس بگیرید.
دعوت به تعامل: مسیر بهبودی شما چگونه بوده است؟
سفر بهبودی از تروما برای هر فردی منحصر به فرد است. به اشتراک گذاشتن تجربیات (بدون ذکر جزئیات آسیبزا) میتواند برای دیگرانی که در این مسیر قدم گذاشتهاند، بسیار الهامبخش و حمایتکننده باشد. اگر مایلید، میتوانید در بخش نظرات، از چالشها و امیدهای خود در این مسیر بنویسید.
سوالات متداول
تفاوت بین یک تجربه سخت و تروما چیست؟
یک تجربه سخت ممکن است ناراحتکننده باشد، اما تروما زمانی رخ میدهد که یک رویداد آنقدر طاقتفرسا باشد که توانایی فرد برای مقابله را مختل کند و احساس امنیت او را عمیقاً از بین ببرد. تروما بیشتر به «پاسخ» سیستم عصبی فرد به رویداد مربوط است تا خود رویداد.
آیا برای درمان تروما حتماً باید جزئیات حادثه را تعریف کنم؟
خیر، لزوماً اینطور نیست. بسیاری از رویکردهای نوین درمان تروما، بر پردازش اثرات آن بر بدن و ذهن تمرکز دارند، نه بازگویی مکرر جزئیات دردناک. درمانگر یک فضای امن ایجاد میکند و شما فقط تا جایی که احساس راحتی کنید، اطلاعات را به اشتراک میگذارید. هدف، بهبودی است نه بازآسیبدیدگی.
«مراقبت تروما-آگاه» به چه معناست؟
این یک رویکرد درمانی است که در آن درمانگر تأثیر گسترده تروما را درک میکند و مسیر بهبودی را میشناسد. در این رویکرد، اولویت اصلی ایجاد امنیت، شفافیت، اعتماد و توانمندسازی مراجع است تا از هرگونه بازآسیبدیدگی در طول فرآیند درمان جلوگیری شود.
آیا ممکن است برای درمان تروما خیلی دیر شده باشد؟
هرگز برای شروع فرآیند بهبودی دیر نیست. مغز و سیستم عصبی انسان توانایی شگفتانگیزی برای ترمیم و یادگیری دارند. حتی اگر سالها از یک تجربه تروماتیک گذشته باشد، درمان تخصصی میتواند به شما کمک کند تا اثرات آن را پردازش کرده و کیفیت زندگی خود را به طور چشمگیری بهبود بخشید.
واژهنامه
- تروما (Trauma): پاسخ هیجانی و فیزیولوژیک به یک رویداد عمیقاً ناراحتکننده یا تهدیدآمیز که توانایی فرد برای مقابله را مختل میکند و باعث ایجاد احساس درماندگی و کاهش حس امنیت میشود.
- اختلال استرس پس از سانحه (Post-Traumatic Stress Disorder - PTSD): یک اختلال سلامت روان که میتواند در افرادی که یک رویداد تروماتیک را تجربه کرده یا شاهد آن بودهاند، ایجاد شود. علائم آن شامل فلشبک، کابوس، اضطراب شدید و افکار کنترلنشدنی درباره رویداد است.
- مراقبت تروما-آگاه (Trauma-Informed Care): یک رویکرد درمانی که بر درک، شناخت و پاسخ به تأثیرات همه انواع تروما متمرکز است. این رویکرد بر ایجاد امنیت فیزیکی، روانی و هیجانی برای بازماندگان تأکید دارد و از بازآسیبدیدگی جلوگیری میکند.
منابع
- American Psychiatric Association. (2022). What Is Posttraumatic Stress Disorder (PTSD)?. [لینک]
- SAMHSA's Concept of Trauma and Guidance for a Trauma-Informed Approach. (2014). Substance Abuse and Mental Health Services Administration (US). [لینک]
این مطلب جایگزین تشخیص یا درمان حرفهای نیست.
برای تصمیمهای پزشکی با متخصص مشورت کنید.
